Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przygotowało projekt rozporządzenia zmieniającego zasady przyznawania i wypłaty płatności ekologicznych w ramach Interwencji „Rolnictwo ekologiczne” z PS WPR 2023–2027. Najważniejszą zmianą jest likwidacja obowiązku posiadania planu działalności ekologicznej, a projekt obejmuje także przepisy przejściowe dotyczące 2025 r. oraz modyfikację systemu kar. Nowe regulacje mają wejść w życie 15 marca 2026 r. i objąć około 25 tys. rolników składających wnioski w kampanii 2026.
Spis treści
Likwidacja planu działalności ekologicznej i jej konsekwencje dla rolników
Obecnie rolnicy realizujący 5-letnie zobowiązania ekologiczne są zobowiązani do posiadania planu działalności ekologicznej. Dokument ten musiał być sporządzany odpłatnie przez doradcę posiadającego specjalizację rolnośrodowiskową lub ekologiczną, wpisanego na odpowiednią listę. Plan określał sposób prowadzenia produkcji zgodnie z wymogami interwencji i stanowił punkt odniesienia przy kontroli spełniania zobowiązań. Projekt rozporządzenia przewiduje całkowite zniesienie tego obowiązku. W uzasadnieniu wskazano, że plan miał ograniczone znaczenie praktyczne, natomiast generował koszty oraz dodatkowe obowiązki formalne. Każda zmiana w gospodarstwie wymagała aktualizacji planu. Brak takiej aktualizacji mógł skutkować pomniejszeniem należnych płatności ekologicznych.
Resort argumentuje, że rolnicy powinni mieć większą swobodę dostosowywania produkcji do sytuacji rynkowej, bez ryzyka sankcji wynikających wyłącznie z niedopełnienia wymogu formalnego. Jednocześnie podkreśla, że wsparcie doradcze pozostaje dostępne w ramach publicznego systemu doradztwa rolniczego. Ma to zapewnić prawidłową realizację zobowiązań bez konieczności utrzymywania obowiązkowego dokumentu.
Z prawnego punktu widzenia oznacza to odejście od rozwiązania, które w praktyce stanowiło dodatkowy warunek formalny uzyskania i utrzymania płatności. Kontrola realizacji zobowiązań nadal będzie prowadzona przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jednak bez oparcia o indywidualny plan sporządzany przez zewnętrznego doradcę.
Przepisy przejściowe dla planów z 2025 r.
Projekt zawiera również regulacje przejściowe dotyczące sytuacji z 2025 r. W niektórych przypadkach plany działalności ekologicznej były sporządzane lub zmieniane przez osoby posiadające doświadczenie w zakresie rolnictwa ekologicznego, lecz niewpisane na listę doradców ze specjalizacją wymaganą przez przepisy. W konsekwencji dokumenty te były uznawane za niezgodne z wymogami formalnymi.
Skutkiem takiej oceny było zmniejszenie należnych rolnikom płatności ekologicznych nawet o 40%. Projektowane przepisy mają dać ARiMR podstawę do uznania takich planów lub ich zmian za prawidłowe, o ile zostały sporządzone przez osobę posiadającą wiedzę i doświadczenie w doradzaniu przy planach ekologicznych. Rozwiązanie to ma znaczenie praktyczne dla rolników, którzy dochowali należytej staranności przy wyborze doradcy, lecz z przyczyn formalnych zostali objęci sankcją finansową. Wprowadzenie wyraźnej podstawy prawnej do uznania takich dokumentów ma ograniczyć ryzyko dalszych sporów oraz zapewnić bardziej proporcjonalne podejście do oceny uchybień.
Nowe zasady nakładania i ograniczania kar w płatnościach ekologicznych
Projekt rozporządzenia porządkuje także system sankcji stosowanych w ramach zobowiązań ekologicznych. W uzasadnieniu wskazano, że obowiązujące regulacje mogą prowadzić do sytuacji, w której rolnik ponosi kilka konsekwencji finansowych za to samo uchybienie. Chodzi zwłaszcza o tzw. kary wsteczne, nakładane w związku z nieprawidłowościami stwierdzonymi w kolejnych latach realizacji zobowiązania. Resort dostrzega ryzyko, że suma sankcji może stać się nieproporcjonalna w stosunku do wysokości przyznanego wsparcia. Dlatego projekt wprowadza zasadę, zgodnie z którą łączna kwota kar nie będzie mogła przekroczyć sumy płatności ekologicznych przyznanych rolnikowi w ramach danego zobowiązania. Oznacza to ustawowe ograniczenie maksymalnego poziomu obciążeń finansowych. Zmiana ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia zasad proporcjonalności i pewności prawa. Wsparcie ekologiczne ma charakter wieloletni, a rolnik podejmuje zobowiązania na pięć lat. Nadmierne sankcje, kumulowane w kolejnych latach, mogłyby prowadzić do sytuacji, w której konsekwencje finansowe przekraczałyby realną wartość otrzymanej pomocy. Projektowane rozwiązanie ma temu zapobiec.
Korzystniejsze zasady wyliczania kar oraz termin wejścia w życie zmian
Kolejna zmiana dotyczy sposobu obliczania sankcji odnoszących się do wcześniejszych lat realizacji zobowiązania, w sytuacji, gdy w kolejnych latach zmieniała się powierzchnia objęta poszczególnymi pakietami. Dotychczas zmiana areału mogła wpływać na podwyższenie poziomu sankcji odnoszących się do lat poprzednich. Projekt przewiduje, że w takich przypadkach stosowane będzie rozwiązanie korzystniejsze dla rolnika, czyli niższy procent kary. Ma to zapobiegać sytuacjom, w których zmiany w strukturze gospodarstwa prowadziłyby do zwiększenia sankcji wstecznych.
Nowe regulacje mają wejść w życie 15 marca 2026 r. i objąć około 25 tysięcy rolników składających wnioski o płatności ekologiczne w kampanii 2026, zarówno kontynuujących zobowiązania, jak i podejmujących je po raz pierwszy. Konsultacje publiczne zaplanowano na luty 2026 r., oznacza to, że ostateczny kształt przepisów będzie znany po zakończeniu procesu legislacyjnego.
Projekt rozporządzenia zmierza do ograniczenia formalizmu i zmniejszenia ryzyka nadmiernych sankcji w płatnościach ekologicznych. Likwidacja obowiązkowego planu działalności ekologicznej, przepisy przejściowe dotyczące 2025 r. oraz wprowadzenie limitu łącznej wysokości kar i korzystniejszych zasad ich wyliczania mają poprawić sytuację rolników realizujących zobowiązania. Ostateczne znaczenie zmian będzie zależało od praktyki ich stosowania przez ARiMR, jednak kierunek proponowanych regulacji wskazuje na większą proporcjonalność i przewidywalność systemu wsparcia.
