Kampania dopłat bezpośrednich w 2026 roku rozpocznie się bez zapowiadanej wcześniej reformy systemu. Prezydenckie weto wobec ustawy o tzw. aktywnym rolniku sprawiło, że nie dojdzie do planowanej zmiany polegającej na powiązaniu dopłat wyłącznie z faktycznym prowadzeniem działalności rolniczej. W praktyce oznacza to utrzymanie dotychczasowej konstrukcji wsparcia w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, choć jednocześnie pojawią się nowe instrumenty, m.in. dotyczące terenów podmokłych, ekoschematów oraz wsparcia dla wybranych systemów produkcji. Dla wielu gospodarstw oznacza to konieczność dokładnego zaplanowania struktury dopłat, aby w pełni wykorzystać dostępne mechanizmy finansowe.
Spis treści
System dopłat pozostaje bez rewolucji
Weto prezydenta wobec ustawy o aktywnym rolniku zatrzymało jedną z najważniejszych planowanych zmian w systemie dopłat. Regulacja miała wprowadzić rozwiązania ograniczające możliwość pobierania dopłat przez właścicieli gruntów, którzy nie prowadzą faktycznej działalności rolniczej. W związku z brakiem nowych przepisów kampania dopłat w 2026 roku będzie opierała się na obowiązujących zasadach, które funkcjonują od początku obecnej perspektywy Wspólnej Polityki Rolnej. Oznacza to, że podstawowe instrumenty wsparcia pozostaną bez zmian. Nadal funkcjonować będzie jednolita płatność obszarowa, płatność redystrybucyjna czy dopłata dla młodych rolników. Utrzymana zostanie również uzupełniająca płatność obszarowa finansowana z budżetu krajowego. Wysokość stawek w dużej mierze zależeć będzie od kursu euro przyjętego do rozliczeń oraz łącznej powierzchni zgłoszonej w ramach kampanii wnioskowej.
Ekoschematy – konieczność wyboru najbardziej opłacalnych praktyk
W praktyce coraz większe znaczenie dla wysokości dopłat mają ekoschematy. Ich konstrukcja sprawia jednak, że rolnicy muszą dokładnie planować wybór działań. Nadal obowiązywać będzie ograniczenie pozwalające na realizację maksymalnie dwóch ekoschematów na jednej działce oraz limit 300 hektarów objętych tymi płatnościami w skali gospodarstwa.
Wprowadzone ograniczenia powodują, że w większych gospodarstwach nie zawsze możliwe jest skorzystanie ze wszystkich dostępnych praktyk. W konsekwencji rolnicy muszą analizować opłacalność poszczególnych rozwiązań i wybierać te, które zapewniają najwyższy poziom wsparcia. Dotyczy to między innymi dylematu pomiędzy ekoschematem dotyczącym kwalifikowanego materiału siewnego a innymi działaniami środowiskowymi. W niektórych przypadkach korzystniejsze okazuje się skorzystanie z pomocy de minimis na materiał siewny i wykorzystanie limitu ekoschematów na inne praktyki.
Część działań w ramach ekoschematów wciąż można rozliczać na podstawie oświadczeń rolnika, bez konieczności przedstawiania dokumentacji fotograficznej czy geotagowanej. Dotyczy to m.in. praktyk związanych z szybkim wymieszaniem obornika czy stosowaniem nawozów naturalnych w sposób ograniczający emisję.
Płatności powiązane z produkcją
Stosunkowo stabilnie prezentuje się system płatności związanych z produkcją. W przypadku roślin strączkowych uprawianych na ziarno stawki w ostatnich latach utrzymywały się na poziomie przekraczającym 800 zł za hektar. Można zakładać, że w 2026 roku pozostaną one na podobnym poziomie, choć ostateczna wysokość zależeć będzie od kursu euro i powierzchni zgłoszonej do płatności.
Większa niepewność dotyczy buraków cukrowych. Spadek cen kontraktacyjnych na kampanię 2026 już doprowadził do zmniejszenia powierzchni zakontraktowanych upraw. Jeżeli tendencja ta utrzyma się w skali kraju, przy niezmienionym budżecie przeznaczonym na tę płatność możliwy jest wzrost stawki w przeliczeniu na hektar. W przypadku pozostałych płatności powiązanych z produkcją takich jak wsparcie dla wybranych upraw specjalnych, nie przewiduje się zmian w konstrukcji instrumentów.
Nowe wsparcie na terenach podmokłych oraz dodatkowe środki dla produkcji zwierzęcej
Jedną z istotniejszych nowości w systemie dopłat będą płatności związane z normą GAEC2, dotyczącą ochrony torfowisk i terenów podmokłych. W ramach programu rolno-środowiskowo-klimatycznego przewidziano kilka wariantów wsparcia dla gruntów położonych na tych obszarach. W przypadku trwałych użytków zielonych dopłata może wynosić około 581 zł za hektar, natomiast na gruntach ornych około 627 zł za hektar przy spełnieniu określonych ograniczeń dotyczących sposobu uprawy.
Najwyższe wsparcie przewidziano dla rolników, którzy zdecydują się przekształcić grunt orny położony na obszarze GAEC2 w trwały użytek zielony i utrzymać go przez pięć lat. W tym wariancie płatność może przekroczyć 2300 zł za hektar rocznie. Instrument ten będzie jednak dostępny jedynie dla gospodarstw posiadających grunty spełniające określone kryteria środowiskowe.
Zmiany obejmą również produkcję zwierzęcą. Rozszerzony zostanie ekoschemat dobrostanu zwierząt, z którego będą mogły korzystać również gospodarstwa ekologiczne. Dodatkowo producenci trzody chlewnej uczestniczący w systemach jakości, takich jak PQS czy „Jakość Tradycja”, będą mogli liczyć na dodatkową płatność w ramach dobrostanu tuczników.
Kampania dopłat bezpośrednich w 2026 roku odbędzie się według dotychczasowych zasad, ponieważ po prezydenckim wecie nie wprowadzono regulacji dotyczących aktywnego rolnika. Podstawowe płatności pozostaną więc bez zmian, natomiast na wysokość wsparcia coraz większy wpływ mają ekoschematy, płatności powiązane z produkcją oraz nowe instrumenty, w tym działania związane z ochroną terenów podmokłych i wsparciem dla produkcji ekologicznej czy systemów jakości w hodowli zwierząt. Rolnicy powinni szczególnie uważnie planować strukturę dopłat i wcześniej przygotować wnioski, ponieważ właściwy wybór dostępnych programów może zwiększyć poziom uzyskanego wsparcia.
