W kwietniu 2026 r. emeryci i renciści otrzymają dodatkowe roczne świadczenie pieniężne, tzw. trzynastą emeryturę, wypłacaną z urzędu wraz z podstawowym świadczeniem w jego standardowym terminie. Prawo do niej przysługuje osobom, które na dzień 31 marca 2026 r. mają ustalone prawo do emerytury lub renty, bez względu na ich wysokość. Rozwiązanie to ma charakter powszechny, a jego konstrukcja ogranicza formalności do minimum, choć w praktyce pojawiają się pytania dotyczące szczególnych przypadków, takich jak zbieg świadczeń czy renta rodzinna.
Spis treści
Uprawnieni do świadczenia i zasady jego przyznania
Krąg osób uprawnionych do otrzymania trzynastej emerytury został określony szeroko i obejmuje zarówno świadczeniobiorców systemu powszechnego, jak i rolniczego. Prawo do tego świadczenia przysługuje osobom, które na dzień 31 marca 2026 r. mają ustalone prawo m.in. do emerytury rolniczej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, renty rodzinnej czy rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Decydujące znaczenie ma więc formalne posiadanie prawa do jednego z tych świadczeń w określonym terminie, a nie faktyczna wypłata czy jej wysokość.
Trzynasta emerytura wypłacana jest z urzędu, oznacza to, że osoba uprawniona nie musi składać żadnego wniosku ani podejmować dodatkowych czynności. Organ rentowy samodzielnie ustala prawo do świadczenia i dokonuje jego wypłaty w terminie płatności emerytury lub renty, przypadającym najczęściej na 7, 8, 10, 15, 20 lub 25 dzień miesiąca. Takie rozwiązanie upraszcza procedurę i ogranicza ryzyko pominięcia osób uprawnionych.
Prawo do kilku świadczeń emerytalno-rentowych nie oznacza możliwości otrzymania więcej niż jednej trzynastej emerytury. Ustawodawca wprowadził zasadę, zgodnie z którą każdej osobie przysługuje tylko jedno dodatkowe świadczenie roczne, niezależnie od liczby pobieranych świadczeń podstawowych. Ma to znaczenie zwłaszcza dla osób korzystających równocześnie z systemu ZUS i KRUS.
Wysokość świadczenia oraz potrącenia
Trzynasta emerytura ma jednolitą wysokość dla wszystkich uprawnionych i odpowiada kwocie najniższej emerytury obowiązującej od 1 marca 2026 r., czyli 1.978,49 zł brutto. Oznacza to, że wysokość pobieranego na co dzień świadczenia nie wpływa na wysokość dodatkowej wypłaty. Zarówno osoby otrzymujące minimalne świadczenia, jak i te pobierające wyższe emerytury lub renty, otrzymają identyczną kwotę.
Od przyznanej kwoty dokonywane są jednak ustawowe potrącenia. Obejmują one składkę na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych. Poza tymi obciążeniami trzynasta emerytura jest chroniona przed innymi potrąceniami i egzekucją. Oznacza to, że nie podlega zajęciom komorniczym ani innym odliczeniom. W praktyce zapewnia to, że świadczenie trafia do uprawnionych w możliwie pełnej wysokości netto.
Zbieg świadczeń i właściwość organów (ZUS i KRUS)
Szczególne znaczenie mają przepisy regulujące sytuacje, w których dana osoba ma prawo do świadczeń wypłacanych przez różne instytucje, przede wszystkim Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Choć zasada jednej trzynastej emerytury pozostaje niezmienna, istotne jest ustalenie, który organ dokona jej wypłaty. Jeżeli KRUS wypłaca świadczenie rolnicze łącznie ze świadczeniem przyznanym przez ZUS, to właśnie ten organ przekaże trzynastą emeryturę. W innych przypadkach, gdy świadczenia są wypłacane odrębnie lub wchodzą w skład renty wdowiej, wypłaty dokonuje ZUS niezależnie od proporcji poszczególnych świadczeń. Takie rozstrzygnięcie ma charakter techniczny, ale w praktyce eliminuje ryzyko podwójnych wypłat lub sporów kompetencyjnych między instytucjami.
Szczególne przypadki – renta rodzinna i decyzje administracyjne
Odrębne zasady dotyczą osób uprawnionych do renty rodzinnej. Co do zasady, do jednej renty rodzinnej przysługuje tylko jedna trzynasta emerytura, nawet jeśli prawo do niej ma kilka osób. W takiej sytuacji świadczenie dzielone jest proporcjonalnie między wszystkich uprawnionych według stanu na dzień 31 marca 2026 r. Rozwiązanie to odzwierciedla konstrukcję samej renty rodzinnej, która również jest świadczeniem wspólnym dla określonego kręgu osób.
Ustawodawca przewidział jednak wyjątki od tej zasady. Osoby, które oprócz renty rodzinnej mają jednocześnie prawo do renty socjalnej, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego lub innego świadczenia w zbiegu z tzw. rentą wdowią, otrzymują własną trzynastą emeryturę. W takich przypadkach nie dochodzi więc do podziału jednego świadczenia, lecz każda uprawniona osoba uzyskuje odrębną wypłatę.
Każdy emeryt i rencista otrzyma również decyzję administracyjną potwierdzającą przyznanie trzynastej emerytury. Dokument ten przekazywany jest razem z informacją o waloryzacji świadczenia od 1 marca 2026 r. Ma to znaczenie informacyjne, ale także formalne, ponieważ decyzja może stanowić podstawę do ewentualnego odwołania, jeśli świadczeniobiorca uzna, że jego sytuacja została oceniona nieprawidłowo.
Trzynasta emerytura w 2026 r. pozostaje świadczeniem powszechnym, przyznawanym automatycznie i w jednakowej wysokości dla wszystkich uprawnionych. Mimo nieskomplikowanego mechanizmu wypłaty, przepisy przewidują szczegółowe rozwiązania dotyczące m.in. zbiegu świadczeń czy renty rodzinnej, które mają zapobiegać nadużyciom i zapewnić jednolite stosowanie prawa. Dla świadczeniobiorców oznacza to przede wszystkim brak konieczności podejmowania dodatkowych działań oraz gwarancję otrzymania wsparcia w określonym terminie.
