Na mocy nowelizacji ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, legalny pobyt osób, które przyjechały do Polski po 24 lutego 2022 r. w związku z wojną, został przedłużony do 4 marca 2026 r. Dla rolników oznacza to możliwość dalszego legalnego zatrudniania obywateli Ukrainy jako pomocników przy zbiorach na podstawie specjalnej umowy. Przedłużenie pobytu wiąże się z kontynuacją ubezpieczenia w KRUS oraz dostępem pracowników do świadczeń zdrowotnych, stabilizujące warunki zatrudnienia w sektorze rolnym.
Spis treści
Znaczenie nowelizacji dla rolników zatrudniających pomocników przy zbiorach
W praktyce wielu rolników korzysta z możliwości zatrudniania cudzoziemców, szczególnie w okresie intensywnych prac sezonowych. Najczęściej dotyczy to obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po rozpoczęciu działań wojennych na terytorium ich kraju.
Nowelizacja ustawy wprowadza przewidywalność dla obu stron. Rolnik ma gwarancję, że pomocnik może legalnie przebywać w Polsce i pracować do marca 2026 r., natomiast cudzoziemiec zyskuje pewność prawną oraz ciągłość ubezpieczenia.
Wydłużenie okresu legalnego pobytu zmniejsza także ryzyko kar związanych z nielegalnym zatrudnieniem. Pracodawca nie musi obawiać się, że zatrudniony pomocnik w trakcie sezonu utraci status uprawniający do pracy. Ma to szczególne znaczenie w kontekście obowiązków kontrolnych realizowanych przez Państwową Inspekcję Pracy i Straż Graniczną.
Podstawy prawne zatrudnienia pomocnika rolnika – obowiązki i uprawnienia
Zatrudnienie obywatela Ukrainy jako pomocnika rolnika odbywa się na podstawie umowy o pomocy przy zbiorach, określonej w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jest to umowa cywilnoprawna, która umożliwia wykonywanie określonych prac przy produkcji roślinnej i zwierzęcej. W tym zbiorów owoców, warzyw, tytoniu, chmielu czy ziół. Umowa może być zawierana maksymalnie na 180 dni w danym roku kalendarzowym.
Rolnik, który zatrudnia pomocnika, jest zobowiązany do zgłoszenia go do ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego (na zasadach szczególnych) oraz do objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym. Obowiązki te realizuje się poprzez zgłoszenie w KRUS w terminie siedmiu dni od rozpoczęcia świadczenia pomocy. Brak zgłoszenia może skutkować odpowiedzialnością z tytułu nieopłaconych składek i ewentualnych roszczeń z tytułu wypadków przy pracy.
Warunki utraty prawa do legalnego pobytu
Przedłużenie legalnego pobytu do 2026 r. nie ma charakteru bezwarunkowego. Istnieją sytuacje, w których obywatel Ukrainy traci prawo do dalszego przebywania w Polsce na uproszczonych zasadach. Dzieje się tak, gdy:
- opuści terytorium Polski na okres dłuższy niż 30 dni,
- uzyska ochronę czasową w innym państwie Unii Europejskiej,
- przekroczy granicę w ramach tzw. małego ruchu granicznego,
- otrzyma zezwolenie na pobyt czasowy lub inny tytuł pobytowy w Polsce.
W takich przypadkach dalsze zatrudnienie w charakterze pomocnika rolnika może być utrudnione lub całkowicie niemożliwe. Rolnik powinien monitorować status prawny pomocnika, ponieważ brak podstawy do legalnego pobytu automatycznie oznacza brak możliwości legalnego świadczenia pracy.
Znaczenie zmian dla stabilności zatrudnienia w rolnictwie
Sezonowość prac w rolnictwie wymusza elastyczne podejście do zatrudnienia, a możliwość korzystania z pracy cudzoziemców często decyduje o terminowym zakończeniu zbiorów. Wydłużenie okresu legalnego pobytu obywateli Ukrainy pozwala gospodarstwom planować prace z wyprzedzeniem, bez konieczności każdorazowego sprawdzania przepisów imigracyjnych. Ujednolicenie zasad zatrudniania daje większą stabilność organizacyjną oraz zmniejsza obciążenia administracyjne.
Nowelizacja ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy daje rolnikom możliwość dalszego legalnego zatrudniania cudzoziemców przy zbiorach do 4 marca 2026 r., pod warunkiem, że osoby te nie utracą prawa do uproszczonego pobytu. Dla rolników oznacza to większą przewidywalność, ale także konieczność ścisłego przestrzegania obowiązków, takich jak zawarcia umowy, zgłoszenia do KRUS i weryfikowania statusu pomocnika. Dobrze prowadzona dokumentacja i znajomość przepisów pozwalają uniknąć odpowiedzialności oraz zapewniają legalne i sprawne funkcjonowanie gospodarstwa.
